Rozbroic. Powinno byc rozzbroic...

- Dlaczego za poprawny uchodzi czasownik "rozbroic"? Czy nie powinno sie mowic i pisac "rozzbroic", w ktorej to formie "roz-" jest prefiksem? Istnieja przeciez w naszym jezyku czasowniki podobnie zbudowane, np. "rozzloscic sie" czy "rozzuchwalic sie"? (e-mail od czytelniczki; szczegolowe dane do wiadomosci redakcji). Pytanie jest niezwykle interesujace, swiadczace o sporej wiedzy, swiadomosci i intuicji jezykowej osoby, ktora je nadeslala. Za forme wlasciwa istotnie powinno sie uznawac bezokoliczniki rozzbroic, rozzbrajac, a takze wyrazy pochodne rozzbrojenie, rozzbrojony. Pod wzgledem morfologicznym sa one polaczeniem przedrostka roz- i czasownika niedokonanego zbroic o znaczeniu 'zaopatrywac w bron i sprzet wojenny' (ze chodzi wlasnie o zbroic - patrz Slownik jezyka polskiego pan pod redakcja W. Doroszewskiego, Warszawa 1968, t. X, s. 937 - 938; por. takze uzbroic, dozbroic, gdzie u- i do- sa prefiksami). Skoro tak, to omawiane bezokoliczniki i derywaty musza otrzymac brzmienie i grafie z geminata zz, tzn. rozzbroic, rozzbrajac, rozzbrojenie, rozzbrojony. Zauwazmy, ze identycznie zbudowane sa czasowniki przytoczone w e-mailu: rozzloscic sie, rozzuchwalic sie, a takze inne, rozpoczynajace sie od roz-: rozbiec sie, rozjechac sie (rozjechac), rozciac, rozdwoic, rozplatac, rozwiazac, rozbudowac, rozglosic, rozgniewac sie (rozgniewac), rozanielic, rozrzewnic itp. Zawieraja one roz- i odpowiednio bezokoliczniki zloscic, zuchwalic (dawn. 'byc zuchwalym'), biec, jechac, ciac, dwoic, platac, wiazac, budowac, zglosic, gniewac, anielic (dawn. 'nadawac cechy anielstwa, robic aniolem'), rzewnic (dawn. 'wzruszac, pobudzac do lez'). Nie piszemy przeciez rozloscic sie (rozloscic), rozuchwalic sie czy rozielenic sie, ze poprzestane jedynie na tych przykladach. Zawsze rozzloscic, rozzuchwalic sie, rozzielenic sie. Dlaczego zatem mamy dzisiaj w obiegu czasownik rozbroic (rozbrajac), a nie rozzbroic (rozzbrajac)? Niewykluczone, ze powodem zmiany moglo byc to, iz w przeszlosci istnial w polszczyznie czasownik rozbronic (rozbronic sie) - 'rozebrac, rozebrac sie ze zbroi, zlozyc, zdjac z siebie orez', oznaczajacy wlasciwie to samo, co rozzbroic (rozzbroic sie). Wspomina sie o tym w Slowniku jezyka polskiego J. Karlowicza, A. Krynskiego i W. Niedzwiedzkiego (Warszawa 1912, t. V, s. 579). Czasownik rozbronic zawieral - jak widac - jedno z (roz-bronic), a zatem przez falszywa analogie przodkowie zaczeli pisac i mowic rozbroic zamiast rozzbroic, ulatwiajac sobie przy tym troche wymawianie calego slowa (nalezalo je artykulowac z przedluzona gloska [z]). Juz Slownik jezyka polskiego B.S. Lindego z poczatku XIX w. (Warszawa 1807, t. V, s. 80) podawal oboczne haslo rozbroic, rozzbroic ('bron, zbroje odbierac'), co powtorzyl pol wieku pozniej Slownik jezyka polskiego (tzw. wilenski) wydany staraniem M. Orgelbranda (Wilno 1861, czesc II, s. 1413). Obydwie formy podawal rowniez Slownik jezyka polskiego (tzw. warszawski) J. Karlowicza, A. Krynskiego i W. Niedzwiedzkiego) Warszawa 1912, t. V, s. 579) oraz - co moze sie komus wydac nieco zaskakujace - jeszcze Slownik jezyka polskiego pan pod redakcja W. Doroszewskiego (Warszawa 1965, t. VII, s. 1333), z cytatem: Rozzbrojone krzyzactwo musialo zdac sie na laske (K. Szajnocha, Jadwiga i Jagiello, Lwow 1861, t. IV). Dzisiaj - co pokazalem - w powszechnym uzyciu sa wylacznie formy z jednym r (rozbroic, rozbrajac, rozbrojenie, rozbrojony), etymologicznie i morfologiczne nieuzasadnione. Ale, niestety, tak musi zostac.
Powrot
---
(c) Tygodnik ANGORA